Thánh Micae NGUYỄN HUY MỸ

Tiểu sử

Micae Nguyễn Huy Mỹ bị điệu ra pháp trường Bảy Mẫu, Nam Định. Sau khi
hành quyết linh mục Mai Năm, lý hình chém đầu ông Trùm Nguyễn Đích, rồi
mới xử tử ông Lý Mỹ. Thi hài ông Antôn Nguyễn Đích, 69 tuổi thọ, được rước
về làng Kẻ Vĩnh ngay trong đêm đó. Dân làng tổ chức lễ qui lăng rất trọng thể,
rồi an táng trước nhà ông, nơi ông đã để lại bao gương sáng của một chức sắc và
một gia trưởng đáng kính.
Cùng với linh mục Mai Năm và ông Lý Mỹ, ông Trùm Antôn Nguyễn Đích
được Đức Giáo Hoàng Lêo XIII suy tôn lên bậc Chân Phước ngày 27.05.1900.
Thánh Micae NGUYỄN HUY MỸ, Lý trưởng (1804 – 1838)

Người con chí hiếu.
“Gông đóng xiềng mang, dạ nguyện kinh
Những say vì đạo hả vì tình
Vai mang bốn điệp (thanh gỗ, gông) tai thêm ấm
Xổng xểnh ba vòng (vòng xích sắt) cổ lại thanh Phép nước đành lòng không oán
thán
Nghĩa thầy để dạ vẫn đinh ninh
Khiến sao nên vậy nào lo nghĩ
Phó mặc Hoàng Thiên sự tử sinh.”
Qua những vần thơ của thánh Micae Mỹ trên đây: Gông, xiềng, đòn đánh là
những hình phạt dành cho phạm nhân, làm thân thể con người phải đau đớn, suy
giảm sức khỏe thể xác thì đối với ngài, người tín hữu trung kiên “say về đạo”
Chúa Kitô, gông xiềng đã trở nên hành trang quí báu vô cùng. Chính bản thân
đã tình nguyện lãnh đòn thay cho nhạc phụ tuổi già sức yếu (ông Trùm Antôn
Nguyễn Đích) để rồi trở nên người đồng hành làm chứng cho Đức Kitô, cùng
lãnh phần thưởng cành lá vạn tuế tử đạo, và cùng được tôn phong lên bậc hiển
thánh. Ông Micae Lý Mỹ quả thực là người con chí hiếu, một môn đệ trung kiên,
đã thực hiện trọn hảo lời Thấy Chí Thánh: “Ai muốn theo Ta, hãy từ bỏ mình,
vác Thập Giá mà theo.” (Mt 16,24)
Tốt đời đẹp đạo.
Thân phụ nguyên quán ở Đại Đăng, tỉnh Ninh Bình, đến lập nghiệp và kết
hôn tại làng Kẻ Vĩnh, Nam Định. Cậu Micae Nguyễn Huy Mỹ sinh năm 1804,
mồ côi cha năm lên mười, rồi hai năm sau mồ côi mẹ. Được người tận tâm nuôi
dưỡng giáo dục, cậu tỏ ra rất thông minh và đạo đức, thông thạo chữ Hán và
nghề thuốc, siêng năng đọc kinh sáng tối, tham dự và lãnh nhận các bí tích, nhất
là bí tích Thánh Thể. Cậu thường tìm nơi thanh vắng yên tĩnh trong vườn để đọc
kinh Mân Côi và cầu nguyện.

Năm 20 tuổi, anh Mỹ kết duyên với cô Maria Miến (Miều), con gái ông
Trùm Antôn Nguyễn Đích. Cuộc sống gia đình đầm ấm hạnh phúc với tám
người con đạo hạnh, khiến hết thảy dân làng đều mến phục kính nể. Họ đồng
thanh thỉnh ông làm chánh tổng, nhưng ông từ chối. Sau cùng vì vâng lời Đức
cha Havard Du, để trợ giúp chủng viện và giúp đỡ giáo dân trong thời cấm đạo,
ông nhận chức Lý trưởng.
Dù đời sống gia đình và xã hội nhiều phức tạp, ông luôn sống xứng đáng là
một gia trưởng đạo đức gương mẫu. Bà Lý Mỹ kể rằng: “Gia đình tôi sống trong
hòa thuận yêu thương. Ông Micae chuyên chăm đạo đức, dự lễ hằng ngày. Nếu
vợ con hay người giúp việc bận rộn không đi lễ được, ông bắt phải đọc kinh
chung và nghe sách thiêng liêng để suy niệm. Ông xưng tội nhiều lần trong năm,
mỗi lần ông kỹ lưỡng xét mình hai ngày trước. Mùa Chay, ông giữ chay các ngày
thứ tư và thứ sáu. Ông không uống rượu, không đánh bạc hay to tiếng với ai bao
giờ.”
Làm lý trưởng, ông Mỹ tỏ ra là người liêm khiết, không nhận tiền hay quà
hối lộ. Khi phân xử, ông rất công bằng chính trực, không thiên vị bên nào. Với
những người vướng mắc tệ đoan xã hội, ông khuyên răn, sửa trị nghiêm minh.
Lo cho gia đình thế nào, ông Lý cũng chăm sóc làng xã như vậy: mỗi tối, ông
thường đọc kinh chung với phu tuần trước khi thi hành công tác. Ông khuyên
nhủ người khô đạo, giúp đỡ người nghèo khổ, tạo điều kiện cho họ năng nhận
các bí tích, tu thân sửa lỗi, để họ trở thành người giáo hữu tốt lành và người công
dân lương thiện. Hàng Tổng vẫn lấy làng Kẻ Vĩnh ra làm gương cho các làng
khác.
Phép nước đành lòng không oán than.
Như các làng khác ở miền Bắc trong những năm cấm đạo (1833), dưới triều
vua Minh Mạng, vì quan quân không ráo riết chấp hành, nên Kẻ Vĩnh được tạm
yên trong mấy năm. Nhưng năm 1837, Tuần phủ Hưng Yên bị cách chức, quan

Tổng đốc Nam Định Trịnh Quang Khanh bị triều về kinh quở trách nặng lời,
nhà vua trao cho Tổng đốc 40 Thánh Giá, truyền phải triệt để áp dụng chiếu chỉ
cấm đạo. Từ đó, quan Tổng đốc trở thành con người tàn bạo, người ta gọi ông là
“hùm xám tỉnh Nam”. Hai địa phận Đàng Ngoài vào cuối triều Minh Mạng phải
chịu những cơn bão táp dữ dội. Quan quân từng đội, từng đoàn đi khắp nơi, bao
vây từng làng, khám xét từng nhà, chủng viện Kẻ Vĩnh hai lần phải giải tán
chủng sinh sang các miền xung quanh.
Một lần, quan quân bao vây làng Kẻ Vĩnh đúng lúc Đức Giám mục và một số
linh mục đang trú ẩn tại đó. Ông Lý Mỹ can đảm và khôn khéo, đánh lạc hường,
dẫn quan quân đi khám xét từng nhà, không bắt được vị nào. Ông thường nói
với các giáo hữu: “Việc nhà vua cấm đạo ví như thử thách Thiên Chúa gửi đến, ta
phải kiên tâm trung thành giữ đạo.” Khi nghe tin Tổng đốc bắt các lính Công
Giáo phải quá khóa, ông Lý vì ở xa, nên gửi thư khuyên bốn người thuộc làng Kẻ
Vĩnh: “Xin anh em giữ vững đức tin, mấy ngày nữa tôi sẽ đến với các anh em.”
Ngày 02.07.1838, quan Tổng đốc chỉ huy cuộc bao vây làng Kẻ Vĩnh, ông Lý
Mỹ thưa với nhạc phụ: “Cha con ta đồng sinh tử với nhau, việc Chúa quan phòng
đã đến rồi, xin cha đừng sợ hãi chi.” Nói xong, ông ra đón quan Tổng đốc tại
đình làng, quan truyền cho các giáo hữu và linh mục phải ra trình diện, nếu
không Lý trưởng phải làm tờ cam đoan. Ông viết: “
Lý trưởng Nguyễn Huy Mỹ làm
tờ cam đoan: làng chúng tôi không có đạo trưởng, cùng các đồ quốc cấm, nếu khai gian
tôi xin nộp mạng cả gia đình tôi.
” Tờ cam đoan chưa ráo mực thì quân lính dẫn
linh mục Giacôbê Mai Năm đến. Quan ngạc nhiên hỏi phải xử thế nào?
Ông thưa:
- Thưa quan lớn, quan thương thì chúng tôi xin tạ ơn, bằng không thì xin
nộp đầu chịu tội.
Bấy giờ quan truyền đánh ông Lý 40 roi, rồi đóng gông gửi ra tỉnh cùng với
linh mục Mai Năm và ông Trùm Nguyễn Đích.

Gông đóng, xiềng mang, dạ nguyện kinh.
Trên đường ra tỉnh Nam Định, một ký lục trong làng bàn luận với ông Lý
xin nộp tiền chuộc để ông được về. Ông Lý từ chối:
- Xin cám ơn lòng tốt của dân làng, nên để tiền đó giúp vợ con tôi và mở tiệc
mừng khi đưa thi hài tôi về.
Trong 3 người bị bắt, vì biết không thể dùng áp lực lay chuyển đức tin của
cha Mai Năm, nên quan không thúc ép nhiều. Với ông Trùm Đích đã 70 tuổi già
sức yếu thì quan cũng nương tay. Riêng ông Lý Mỹ, đang tuổi cường tráng, lại
nói năng lưu loát, nên quan dùng đủ các phương thế khuyên dụ ông chối đạo:
- Anh còn trẻ trung, thông minh sắc sảo, dân chúng đều quí sao anh lại dại
khờ không bước qua Thập Tự?
Ông Lý đáp:
- Trước khi tôi sinh ra, đã có dân chúng. Vậy khi đó, ai lãnh đạo? Nên tôi
không vì thế mà làm theo lời quan được.
- Anh không thương người vợ hiền với đàn con sao?
- Thiên Chúa trao phó người vợ và con cái cho tôi khi tôi có thể, nay Ngài
định cho tôi trong tay quan lớn, tôi xin vâng ý Ngài, vợ con tôi cũng vui lòng
theo ý tôi hơn.
Ông Lý còn dùng nhiều lý luận sắc bén đối chất với quan
- Thưa quan lớn, tôi đã suy xét và tin nhận đạo Thiên Chúa là đạo thật, nên
tôi không thể chối bỏ. Giá như có ai nói quan lớn đạp đầu Đức Vua đã ban chức
trọng cho quan, ắt hẳn quan chẳng dám làm, thì tôi lẽ nào cả gan đạp ảnh Chúa
tôi thờ kính.
Quan Tổng đốc nổi giận truyền đánh đòn ông Lý nhiều lần. Tính tổng cộng
trong suốt thời gian bị giam giữ, ông Lý phải chịu đến 500 roi, kể cả ba lần chịu
đòn thay cho nhạc phụ. Nhìn ông Trùm Đích tuổi già, sức yếu, ông Lý ngày đêm
lo lắng, thiết tha cầu khẩn Thiên Chúa trợ giúp ban ơn cho nhạc phụ vững tin

cho đến giờ phút cuối cùng. Ông Lý thường khuyến khích nhạc phụ: “Cha đã
tuổi cao sức yếu, chẳng sống được bao lâu nữa, nếu không chết vì đạo thì cũng
chết vì bệnh, nhưng nếu tử đạo, sẽ làm vinh danh Thiên Chúa và được hạnh
phúc Thiên đàng. Cha đừng quyến luyến sống thêm ít ngày. Con đây còn khỏe
mạnh, đời còn dài, vợ trẻ với đàn con thơ dại thật đáng yêu đáng quí, nhưng con
tin Thiên Chúa lo liệu thật tốt đẹp cho chúng. Hơn nữa, khi cha con ta được lên
Thiên đàng, sẽ cầu bầu trước nhan Thiên Chúa thì có ích hơn cho cả gia đình
dòng tộc. Cha đừng lo về những hình khổ phải chịu, con sẽ chịu đòn thay cho
cha hết thảy. Cha hãy can đảm làm chứng và sẵn lòng chết vì yêu mến Chúa
Giêsu Kitô, Đấng đã chết vì chúng ta...”
Quả thật, mỗi lần quan truyền đánh đòn ông Trùm Đích thì ông Lý Mỹ
đứng lên thưa:
- Cha tôi đã già nua tuổi tác, xin quan lớn tha cho, tôi xin chịu đền thay.
Quan lớn thấy ông có lòng hiếu kính, nên chấp thuận đề nghị ấy. Ông Lý
chịu đòn gấp hai lần nên y phục rách nát, thân mình đầm đìa những máu, tứ chi
bầm tím khắp nơi. Ông còn phải mang gông xiềng nặng hơn, khiến càng thêm
đau đớn khủng khiếp, nhưng vị chứng nhân Đức Kitô luôn tỏ ra hân hoan vui
mừng, không một lời oán than:
“Vai mang bốn điệp, tai thêm ấm, Xồng xểng ba vòng, cổ lại thanh.”
Cuộc giã từ rơi lệ.
Người con gái ông Lý, cô Mỹ tuy mới 12 tuổi, cũng lén mẹ ra tỉnh tìm cách
qua 3 lần cửa có lính gác, vào thưa với cha:
- Xin cha can đảm chịu chết vì Chúa.
Cậu Tường mới 9 tuổi, con trai ông Lý Mỹ, không đi xa được, cậu cũng cố
gắng nài nỉ dân làng đi thăm chuyển lời đến ông:
- Cha đừng lo cho chúng con, cha hãy an tâm vững lòng xưng đạo và chịu
chết vì đạo.

Bà Lý bồng con mới sinh được mấy tháng ra thăm chồng, trao con cho
chồng ẵm một lúc, bà thấy những cực hình chồng phải chịu, bà không cầm được
nước mắt, bà nói trong nghẹn ngào:
- Vợ con ai mà chẳng thượng chẳng tiếc. Nhưng ông hãy hy sinh vác Thánh
Giá rất nặng vì Chúa, hãy trung thành với Chúa cho đến cùng, đừng lo nghĩ về
mẹ con tôi. Thiên Chúa sẽ quan phòng tất cả. Đến thăm ông lần này có lẽ là lần
sau hết, cầu xin Chúa cho ông vâng theo Thánh Ý Chúa.
Ông Lý Mỹ lòng đau như cắt. Ông biết rằng sự ra đi của ông sẽ là nỗi thương
đau vô cùng cho vợ con, nhưng vững tin vào tình yêu và sự quan phòng của
Thiên Chúa, ông bình tĩnh an ủi vợ:
- Lời bà khuyên nhủ đốt thêm lửa kính mến Chúa trong lòng tôi. Bà đem
con về săn sóc chúng thay tôi, sớm tối cầu nguyện nhiều cho tôi vững lòng xưng
đạo Chúa trước mặt thiên hạ. Hẹn ngày sau gặp bà và các con chung hưởng hạnh
phúc vĩnh cửu nơi quê thật là nước Thiên đàng.
Nhờ lời khích lệ của vợ con, ông Lý như được tăng thêm sức mạnh, nên càng
vững lòng tin hơn, sẵn sàng hy sinh tính mạng vì đạo Chúa. Có lần một vài phu
tuần làng Kẻ Vĩnh vì mộ mến ông, khuyên ông quá khóa để trở về coi sóc dân
làng như trước, ông liền mắng họ:
- Ai bảo các anh đến thăm tôi và nói những lời sai trái như vậy. Bây giờ tôi về
thì các anh sẽ khóc, nhưng khi đưa thi hài tôi về làng thì các anh sẽ ăn mừng.
Say vì đạo, hả vì tình.
Suốt một tháng trời, quan vừa hành hạ vừa khuyên dụ ông Lý Mỹ bước qua
Thánh Giá không thành công. Dù phải những trận đòn tan xương nát thịt, dù
gông cùm, xiềng xích nặng nề đau buốt thịt xương, vị chứng nhân Chúa Kitô vẫn
một lòng kiên trung với đức tin. Quan làm án tâu về kinh: “Nguyễn Huy Mỹ, 34
tuổi, làm Lý trưởng làng Kẻ Vĩnh, can tội theo đạo Gia-Tô triều đình nghiêm
cấm, cùng với Nguyễn Đích là nhạc phụ, chứa chấp đạo trưởng Mai Năm trong

nhà. Đã khuyến dụ nhiều lần chối đạo nhưng chúng không chịu quá khóa, nên
luận phải xử trảm ba người đó để làm gương cho dân chúng.”
Ngày 12.08.1838, được tin vua Minh Mạng đã châu phê y như án nghị, cả 3
tông đồ Chúa vui mừng hớn hở chuẩn bị tâm hồn lãnh nhận bí tích giải tội và
rước Mình Thánh Chúa cách sốt sắng. Các ông hân hoan bước đến nơi xử, vừa đi
vừa hát kinh tạ ơn Chúa. Dọc đường ông Cả Tú (là anh em thúc bá với ông Lý
Mỹ) khích lệ:
- Anh Lý! Hãy vững tâm nhé!
Ông Lý Mỹ đáp:
- Anh Cả yên chí, đừng lo, tôi không sợ đâu.
Đến pháp trường Bảy Mẫu, 3 vị chứng nhân quỳ cầu nguyện một lúc. Ông
Lý Mỹ xin xử cha Giacôbê Mai Năm và ông Antôn Nguyễn Đích trước, quan
chấp thuận. Ông Lý Mỹ bị chém sau cùng. Thi hài của ba vị tử đạo được rước về
làng Kẻ Vĩnh ngay trong đêm đó. Dân chúng vui mừng đốt đèn đuốc đón rước
cách trọng thể, đúng như lời tiên báo của ông Lý Mỹ.
Ông Micae Lý Mỹ lãnh phúc tử đạo, chiến thắng tất cả những thử thách cực
hình nhờ tình yêu tuyệt đối vào Chúa Giêsu Kitô và với tinh thần đạo đức say
mê giáo lý Tin Mừng của Ngài. Tình yêu và tinh thần vun trồng ngay từ thời
niên thiếu phát triển theo thời gian đến tuổi trưởng thành, và cho đến giờ phút
quyết liệt của cuộc đời, bằng một tình yêu tột đỉnh, ông Lý Mỹ xứng đáng lãnh
nhận phần thưởng trọng hậu Thiên Chúa trao ban: Khải hoàn Thiên Quốc với
cành lá tử đạo. Ông Micae Lý Mỹ thực là con người chí hiếu của người cha dưới
thế cũng như Cha trên trời.
Đức Giáo Hoàng Lêo XIII suy tôn lên bậc Chân Phước ngày 27.05.1900.