Thánh Antôn NGUYỄN ĐÍCH

Tiểu sử

Thánh Antôn NGUYỄN ĐÍCH, Trùm họ (1769 – 1838)
Gia trưởng một gia đình tử đạo.
Thánh Antôn Nguyễn Đích, một mẫu gương sáng ngời cho những người gia
trưởng, đặc biệt trong việc giáo dục hướng dẫn đức tin cho con cái. Không kể
thánh Lý Mỹ, người con rể chí hiếu, đã cùng tử đạo một ngày, gia đình ông đã
cống hiến hai vị tử đạo khác (hai vị này không có trong số 117):

- Ông Lý Thi, bị xử giảo năm 1858 thời vua Tự Đức (con thứ hai ông Trùm
Đích),
- và ông phó Nhâm, người con thứ tư, cương quyết không bước qua Thập
Giá, bị đày lên Cao Bằng và qua đời tại đó.
Thánh nhân đã giáo dục con cái không chỉ bằng lời nói, mà bằng chính mẫu
gương chứng tá đức tin sống động của mình.
Lý lịch thân phụ tôi.
Muốn biết rõ lý lịch của thánh Antôn Nguyễn Đích, không gì bằng nghe
chính lời con gái ngài là cô Maria Mến (Miều), góa phụ của thánh Micae Nguyễn
Huy Mỹ cung khai trước tòa điều tra phong chân phước: “Bố tôi tên là Nguyễn
Đích, quê ở Chi Long, huyện Nam Sang, tỉnh Nam Định. Ông bà nội tôi, vốn có
lòng đạo đức, thấy xa nhà thờ có linh mục thì lấy làm tiếc, nên dọn đến làng Kẻ
Vĩnh (Vĩnh Trị), rồi bố tôi lập gia đình ở đó.”
“Hồi đó, bố tôi tên là Khiêm, khi sinh con đầu lòng đặt tên là Hiếu, người ta
gọi bố tôi là Hiếu. Đến khi sinh người con thứ hai đặt tên là Đích, bố tôi lại mang
tên là Đích và giữ tên đó mãi.”
“Gia đình chúng tôi làm nghề ruộng rất cần cù, nhưng không vì thế mà xao
nhãng việc đạo đức. Trái lại vẫn siêng năng xưng tội, rước lễ. Bố tôi luôn quan
tâm đến đời sống đạo đức của mười người con và của những gia nhân giúp việc.
Mỗi ngày, ông chỉ định một hay hai người coi nhà, còn những người khác đi lễ.
Tôi thấy bố tôi làm tròn các nghĩa vụ trong đạo. Ngài rất chăm sóc việc giáo dục
con cái, mời thầy đồ đến nhà dạy chữ Nho cho con trai, từ chối gả con gái cho
những thanh niên gia đình giàu có mà không giữ đạo sốt sắng....”
Bốn vị tử đạo trong một gia đình, thật là kết quả hết sức lớn lao của nền giáo
dục đạo đức đó.
Một lòng vì Giáo Hội.
Đặc biệt quan tâm đến tương lai của Giáo Hội, ông Trùm Đích rất yêu quí

các giáo sĩ và chủng sinh, quảng đại tiếp đón và giúp đỡ về vật chất. Thời gian
chủng viện Kẻ Vĩnh bị nạn dịch tả, nhiều chủng sinh từ trần, các bề trên quyết
định phân tán các chú. Ông Trùm Đích tình nguyện nhận một số, vừa nuôi
dưỡng, vừa săn sóc chữa bệnh cho đến khi hoàn toàn bình phục, không xá kể lao
nhọc tốn phí.
Đức bác ái của ông còn tỏ ra qua lòng thương người nghèo, và việc thường
xuyên thăm viếng an ủi những người mắc bệnh phong cùi. Chính thế giá và
nhân đức của ông mà người ta gọi ông là “Trùm”, mặc dù thực tế ông không giữ
nhiệm vụ ấy.
Gặp thời cấm đạo ngặt nghèo, ông cho trú ẩn tại nhà và nuôi dưỡng trong 2
năm một lớp của chủng viện. Đức cha Havard Du, Giám mục địa phận, cũng đã
trú ẩn tại nhà ông trong thời kỳ cấm đạo triều vua Minh Mạng.
Vị gia trưởng đáng kính.
Quan Tổng đốc Trịnh Quang Khanh dùng mọi phương thế, từ thuyết phục
đến tra tấn, để bắt ông Trùm Đích bỏ đạo:
- Ông đã cao niên, các con đã trưởng thành, các cháu chắt đông đảo, có nhà
cửa phong lưu, ông hãy quá khóa để vui hưởng tuổi già với đàn con cháu có hơn
không?
Ông Đích trả lời với giọng vững vàng:
- Thưa quan, con cháu chi cũng mặc, tôi đã lo liệu cho chúng. Tôi có bổn
phận tôn thờ Thiên Chúa, quan tha hoặc kết tội thì tùy, chứ đừng ép tôi bỏ đạo.
Quan truyền khiêng ông qua Thánh Giá nhưng ông co cả hai chân lên. Tức
giận, quan truyền đánh đòn ông. Vì phải mang gông xiềng, bị tra tấn lại thấy
mình già nua yếu đuối, có lúc ông tưởng không chịu nổi gian truân thử thách
đến cùng, nhưng may mắn ông vẫn kiên trung tới ngày tử đạo. Nhờ ơn Chúa
giúp, nhờ sự khuyên nhủ của cha Năm, nhờ lời khích lệ của các bạn tù, nhất là
nhờ tấm gương hy sinh cao cả của người con rể chí hiếu, Micae Lý Mỹ. Ông Lý

Mỹ sau khi lãnh phần mình xong, ba lần chịu đòn thay cho nhạc phụ, ông Trùm
Đích chỉ phải chịu đòn một lần. Ngoài ra, ông Trùm Đích được mang gông nhẹ
hơn.
Ít phải chịu cực hình thân thể, ông gia tăng công nghiệp bề trong bằng việc
bác ái và đạo đức. Thực phẩm, tiền bạc do gia đình tiếp tế, ông chia sẻ cho các
bạn tù ngoại giáo. Ông chuyên chú đọc kinh cầu nguyện, xưng tội rước lễ sốt
sắng ngay trong nhà giam.
Thấy không thể khuyến dụ ông Trùm Đích bỏ đạo, quan làm sớ tâu về kinh.
Đây là tờ sớ luận tội:
“Tên Đích tin theo và thực hành tà đạo, dù đã bị cấm. Đã không nộp đạo
trưởng Mai Năm cho quan, lại còn chứa chấp, không nghe lời khuyến cáo dạy
bảo, nhất là không chịu quá khóa. Thật là người cố chấp, bất tuân luật nước.
Chúng thần đã nhiều lần truyền buộc y quá khóa trước công đường, nhưng y trả
lời: ‘Tôi giữ đạo từ nhỏ, tôi sẵn lòng thà chết chẳng thà bỏ đạo.’ Vậy xin luận xử
trảm quyết làm gương cho kẻ khác.”
Bản án được vua Minh Mạng châu phê chấp thuận ngày 12.08.1838, ông
Trùm Antôn Nguyễn Đích cùng với linh mục Giacôbê Mai Năm và người con rể