Thánh Gioan ĐOÀN TRINH HOAN

Tiểu sử

Gioan Đoàn Trinh Hoan sinh năm 1798 tại họ Kim Long, Phú Xuân (Huế)
trong một gia đình nề nếp, đạo hạnh. Nhờ sự hỗ trợ của gia đình, cậu đã dâng
mình cho Chúa, và theo học tại chủng viện Pénang (Mã Lai) của Hội Thừa Sai
Paris. Về sau học xong thần học, năm 1836, thầy Gioan về nước và thụ phong
linh mục tại Sài Gòn, phục vụ đắc lực cho Giáo Hội Việt Nam.
Vì sứ mạng tông đồ.
Trong 26 năm linh mục, cha Gioan Hoan đã lãnh nhận nhiều nhiệm sở. Cha
nhiệt tình hoạt động nhưng lại điềm tĩnh, thận trọng và yêu thương mọi người.
Hơn nữa, cha có biệt tài nói chuyện rất duyên dáng, nên ở đâu cũng được mọi
người quý mến. Dưới thời vua Tự Đức, cha là một trong những linh mục Việt
Nam có uy tín nhất do khả năng, tuổi tác và kinh nghiệm hoạt động lâu năm. Dù
phải thay đổi chỗ ở liên tục, thực tế cha phải sống ở trên thuyền nhiều hơn trên
đất liền, cha vẫn kiên tâm đầu tư tim óc vào việc đào tạo các thầy giảng và cổ
động hỗ trợ ơn gọi linh mục nơi các thanh thiếu niên. Cha đã hướng dẫn và giới
thiệu nhiều bạn trẻ vào chủng viện của địa phận.
Đầu năm 1861, nhân dịp lễ Hiển Linh, cha đến xứ Sáo Bùn (Quảng Bình) để
thăm viếng, khích lệ các giáo hữu, giải tội và giúp họ mừng lễ. Như thường lệ,
cha đến trọ nhà ông Trùm Phượng. Tối ngày 03.01, quan quân nghe tin báo đến
bao vây và truy bắt, cha chạy ra sông tìm đường đi trốn. Không ngờ vừa đến bờ
sông thì gặp ngay một toán lính đi đến. Cha định nấp sau một đống củi, nhưng
không kịp. Lính bắt và giải cha vào Đồng Hới. Khi đó cha đã 63 tuổi.
Trước tòa án, quan tỉnh đã cho dùng mọi hình thức tra tấn dã man. Ông cho
đánh đập tàn nhẫn, rồi cho nung đỏ kìm sắt kẹp vào đùi và cánh tay cha, để bắt
cha phải bước qua Thập Giá và khai thác tin tức về Giáo Hội. Thế nhưng ông đã

thất bại hoàn toàn. Dù đau đớn đến nỗi có khi ngất xỉu, cha Gioan Hoan vẫn cắn
răng không nói một lời, không tiết lộ những gia đình cha đã trú ngụ, và dĩ nhiên
không chịu chối đạo. Ông Trùm Phượng và bảy tín hữu khác cũng bị bắt ở Sáo
Bùn cũng theo gương cha, không tiết lộ chi tiết nào có hại đến những người
khác. Cha Hoan và ông Trùm Phượng bị kết án xử tử, còn những người kia lưu
đày chung thân.
Khu vực giam cha Hoan cũng có nhiều Kitô hữu, vì chiến dịch bắt đạo tháng
10.1859 đã gom nhiều chức sắc trong các giáo xứ, và riêng ở Huế thì tập trung
mọi tín hữu trên 50 tuổi. Nhà vua trù tính kế hoạch làm áp lực với quân Pháp để
họ triệt thoái các tàu bè ở Cửa Hàn. Nhờ tài xã giao lịch thiệp, cha Hoan đã
chiếm được thiện cảm của toàn lính canh ngục. Ngài có thể dễ dàng đến các
phòng giam khác của khu vực để thăm viếng các tín hữu.
Trong năm tháng tù giam, cha Hoan dành rất nhiều thời giờ để giải tội, chúc
lành và khích lệ các tín hữu. Nhận được Mình Thánh Chúa ở ngoài gửi vào, cha
rước lễ và chia sẻ cho anh em. Thật cảm động biết bao hình ảnh người cha già,
tay chân cũng mang xiềng, cổ cũng đeo gông và nắm chắc bản án vì đức tin, đã
đến gặp từng người bạn sắp ra pháp trường để nói đôi lời ủy lạo và ban cho họ
“Của ăn đàng”. Chính Bánh Trường Sinh, lương thực thiêng liêng đó đã củng cố
sức mạnh cho họ trên hành trình cuối cùng về nhà Cha.
Ngày 25.05, trước ngày bị chém đầu, vị mục tử còn đi một vòng thăm các
bạn tù lần cuối, khuyên nhủ họ: “Giờ cuối cùng của tôi không còn xa. Phần anh
em, những người con yêu quý, anh em còn ở lại trên trần gian đau khổ này, anh
em hãy trung tín đến cùng. Xin anh em cầu nguyện cho tôi hoàn thành ý Chúa
cho trọn.”
Sau khi nghe đọc bản án, cha nói: “Con cảm ơn Chúa, Ngài đã cho con biết
trước giờ được đổ máu vì danh Ngài.”
Dưới bóng Nữ Vương Tử Đạo.

Tối hôm đó cha thức thật khuya để ủy lạo bạn hữu và giải tội cho một vài
người. Sáng sớm hôm sau, tù nhân ở các phòng khác cũng được phép đến gặp và
giã từ cha. Cha nói: “Thưa anh em, tôi dám xin mượn lời thánh Phaolô để nói với
anh em rằng: Anh em hãy noi gương tôi, như tôi đã noi gương Đức Kitô.” Cha
con vui vẻ hàn huyên mãi không dứt, cho đến khi có lệnh ra pháp trường. Cha
nhanh nhẹn đứng lên, cổ vẫn đeo gông nặng trĩu, bước theo viên cai ngục.
Ra đến cửa, cha gặp ông Phượng, người đã cho cha trú ngụ cũng bị đem đi
xử, hai toán lính nhập làm một. Một anh lính cầm bản án đi trước: “Người này
tên Hoan, Gia Tô đạo trưởng, dạy đạo tà và quyến rũ dân chúng. Vi phạm đến
luật nhà nước là một trọng tội. Phải đem đi xử trảm ngay.” Đến pháp trường, hai
vị quỳ trên chiếu đã trải sẵn. Quan hỏi vị tông đồ có muốn trói vào cột không,
cha trả lời: “Không cần, tôi sẽ quỳ yên không nhúc nhích. Nếu tôi không tự
nguyện nhận cái chết, tôi đã chẳng đến đây. Xin cho tôi vài phút để cầu nguyện.”
Sau đó cha ngước mắt lên Trời tạ ơn Chúa, giơ tay giải tội cho ông Phượng
và ra dấu sẵn sàng. Viên lý hình được chỉ định, thấy thái độ của cha, biết cha vô
tội nên nhờ người lý hình khác. Anh lý hình không quen đã phải chém đến ba
nhát, sau đó dùng gươm cứa đứt miếng da còn sót lại.
Trước đó, khi cha cởi áo, thấy hai mảnh “Áo Đức Bà” cha đeo phất phới
trước ngực, một người lính tưởng là thứ gì quý giá thì xin, nhưng vị chứng nhân
Chúa Kitô trả lời: “Cái này tôi không thể cho ai được. Đây là hình ảnh Đức Nữ
Vương và là Bà Chúa của tôi.”
Giờ đây vị tử đạo đã được Chúa đón về trời để gặp Đức Maria, Nữ Vương
Các Thánh Tử Đạo mà cha hằng tôn kính.
Đức Thánh Cha Pio X suy tôn linh mục Gioan Đoàn Trinh Hoan lên bậc
Chân Phước ngày 02.05.1909.