Thánh Gioan Baotixita CỎN

Tiểu sử

Thánh Gioan Baotixita CỎN, Lý trưởng (1805 – 1840)

Đối với ông Gioan Cỏn, việc tử đạo là biến cố ông hân hoan hằng mong đợi.
Trên đường ra pháp trường, ông vẫn tươi cười chào giã biệt mọi người dù quen
hay không. Khi thấy một người đang thương khóc thương mình, ông dừng lại
nói:
- Sao anh lại khóc, lẽ ra phải mừng cho tôi chứ?
Có lẽ ông đã thấy cửa Thiên đàng đang rộng mở đón tiếp mình.
Gioan Cỏn sinh năm 1805 tại làng Kẻ Báng, huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định
và có họ hàng xa với ông Matinô Thọ. Ông sống bằng nghề nông, cày sâu cuốc
bẫm, chân lấm tay bùn, gia đình tuy nghèo nhưng luôn thuận hòa ấm êm. Là một
tín hữu sáng suốt và nhiệt thành, ông Cỏn ý thức phải đem Tin Mừng thánh hóa
môi trường mình đang sống. Ông đã thành công trong vụ kiện một người Lý
tưởng cậy thế chiếm đoạt tiền của dân chúng.
Từ sau vụ kiện đó, uy tín ông càng ngày càng gia tăng cho đến khi ông được
dân tín nhiệm đề cử làm Lý trưởng. Trong chức vụ ấy, ông hết lòng tận tụy với
việc chung. Tuy nhiên do bạn bè lôi kéo, ông thường bê trễ trong các sinh hoạt
tôn giáo. Bù vào đó, ông rất sẵn lòng phục vụ anh em vì đạo. Có lần, ngay giữa
đêm khuya, ông lặn lội mưa gió mời linh mục đến giúp một bệnh nhân hấp hối.
Khi vua Minh Mạng ra lệnh truy nã các thừa sai và linh mục, ông Cỏn bố trí xếp
đặt cho các vị đến ẩn trong làng. Ông bị bắt vì tội chứa chấp các đạo trưởng: Cha
già Thịnh ở Kẻ Trình bị bệnh nặng và không có chỗ chữa trị, ông Cỏn đón về để
cha ở trong nhà cháu mình, để dễ dàng chăm sóc thuốc thang, và thế là hai cha
con bị bắt ở đây.
Đạo tại tâm.
Ngày 30.5.1840, nghe báo tin ở Kẻ Báng có linh mục, quan Tổng đốc Trịnh
Quang Khanh đưa hàng ngàn lính về bao vây làng. Ông chia lính thành những
tốp 10 người đi sục sạo hết các xó xỉnh, các bụi rậm. Sau hai ngày lục soát họ bắt
được ba linh mục: Cha Nghi, cha Ngân và cha Thịnh. Ông Thọ và ông Cỏn cũng

bị bắt vì tội chứa chấp đạo trưởng. Quan cho lệnh đóng gông và giải tất cả về
tỉnh Nam Định.
Một tháng đầu quan bỏ lơ không nói gì đến. Sau đó, cho gọi ra bắt bước qua
Thập Giá, các ông không chịu, quan truyền đánh mỗi người 50 roi, rồi bắt phơi
nắng cho đến tối không được ăn uống gì cả. Lần khác, quan lại gọi ra và dụ dỗ:
- Cứ đạp đi rồi xưng tội là khỏi tội thôi mà.
Hai ông vẫn từ chối, Trịnh Quang Khanh liền cho lính nắm gông khiêng các
ngài qua ảnh chuộc tội. Hai ông co chân lên và khẳng khái tuyên bố:
- Đạo lai tâm. Quan lớn cưỡng bách mà lòng chúng tôi không thuận thì
chẳng mắc tội gì.
Thế là quan nổi giận, nảy ra một sáng kiến kinh dị: khi ba vị linh mục cùng
bị bắt vừa chịu tra tấn, máu me loang lổ khắp mình, quan bắt hai ông hoặc liếm
máu nơi các vết thương ấy, hoặc bỏ đạo. Hai ông liền quỳ xuống thực hiện điều
quan yêu cầu một cách cung kính. Trịnh Quang Khanh vừa rùng mình, vừa kinh
ngạc nói với các quan:
- Xem kìa! Bọn chúng kính trọng các đạo trưởng biết bao! Chẳng lẽ chúng bị
bỏ bùa mê sao?
Rồi ông truyền đem trói hai ông lại, bắt quì trên cát giữa trời nắng gắt suốt
ngày.
Chắp cánh cùm gông, roi đòn gió thoảng...
Một lần quan tra hỏi về các thừa sai, ông Thọ trả lời: “Thưa quan, tôi có biết
Đức cha Giacobê, nhưng ngài đã qua đời, còn các thừa sai khác vua bắt hết rồi,
còn đâu? Hơn nữa chúng tôi ở trong tù làm sao biết các vị ấy ở đâu được?” Tức
giận, quan cho lính hôm đó tự do đánh đập tùy thích. Ông còn chịu được 60 roi
thì kiệt sức, máu miệng trào ra, được quân lính khiêng về trại. Còn ông Thọ bị
đánh đúng 150 roi. Về sau ông nói với con gái rằng: “50 roi đầu đau đớn khôn tả,
còn 100 roi sau, nhờ ơn Chúa, cha thấy nhẹ nhàng như gió thoảng vậy”.

Quan thấy hình khổ không làm cho các ông xiêu lòng, nên cho lệnh bắt vợ
con để áp lực, buộc các ông bỏ đạo. May mắn hai ông biết trước, vội nhắn tin
cho gia đình lẩn tránh nơi khác. Tuy thế, quan vẫn nói với các ông:
- Nếu ta đưa vợ con các ngươi đến đây để giết thì các ngươi có chịu bỏ đạo
không?
Ông Cỏn đáp:
- Thưa quan, cửa nhà vợ con đều do Chúa ban, chúng tôi chẳng có gì tiếc xót
cả. Nếu vợ con tử đạo, chúng tôi càng mong ước về Thiên đàng.
Ông Thọ nói thêm:
- Gông cùm và roi vọt của quan là hai cánh đưa chúng tôi bay về Thiên
Quốc.
Nghe thế, quan càng giận dữ hành hạ ác liệt hơn nữa: Ban ngày phơi nắng,
ban đêm bắt nằm ngoài cống rãnh nước thải của trại tù, và bớt phần ăn suốt tuần
lễ. Đến ngày thứ bảy, cô Thuyên, con gái ông Thọ tìm cách vào thăm cha. Thấy
cha nằm dài bất tỉnh, cô lấy nước rót vào miệng. Nhưng phải khá lâu ông mới
hồi tỉnh nhận ra con mình. Lần khác, khi gặp lại con cái, ông nói với chúng
những lời dặn dò sau hết.
Bản án trảm quyết gởi vào kinh đô và được vua Minh Mạng ký duyệt. Ngày
06.11, các ông biết tin, tìm cách gặp các cha cùng bị bắt để xưng tội và chuẩn bị
tâm hồn. Ngày 08.11.1840, cùng với ba vị linh mục, hai ông bị điệu ra pháp
trường Bảy Mẫu. Dọc đường hai vị vẫn tươi cười chào hỏi mọi người. Đến nơi
hai ông quỳ cầu nguyện một lát, rồi đưa tay cho quân lính trói vào cọc. Theo
lệnh quan, lý hình vung gươm, đưa các ngài về quê hương mong ước. Một vị 35
tuổi, một vị 53 tuổi, từ nay mãi mãi bên nhau trong vinh quang bất diệt. Thi hài
hai đấng tử đạo được đưa về an táng ở xứ Kẻ Báng.
Đức Giáo hoàng Lêo XIII suy tôn hai ông Martinô Thọ và Gioan Baotixita
Cỏn lên bậc Chân Phước ngày 27.05.1900.